امام حسن عسكريست كه در سنه 256 ه تولد يافته و در سنه 260 ه از نظرها مختفى شده ولى زنده است . « 1 » نگفته نماند كه نظريهء مهدويت مخصوص شيعيان نيست ، بلكه در كتب اهل سنت و احاديث مانند صحيح ترمذى و ابو داود و ابن ماجه و غيره نيز اخباريكه دلالت بر بعث مهدى در زمان آخر نمايد موجوداند . ولى امام بخارى و مسلم بر صحت آن شبهتى داشته و آن را در صحيحين خويش نياورده‌اند . و بقول ابن خلدون علماى حديث در رجال چنين احاديث ضعفى را نشان داده‌اند . « 2 » و حتى گويند كه فرد اخير دودمان امويان مشهور به سفيانى در حلقات بنى اميه مهدى منتظر شناخته شده بود ، در حالى كه خالد بن يزيد بن معاويه اين داستانرا جعل و وضع كرده بود « 3 » بهر صورت تصور يك مهدى موعود در بشر قديمست و يهوديان ميگفتند ، الياس نبى به آسمان رفته و در زمان آخر بازميگردد ، برخى دربارهء حضرت عيسى نيز چنين عقيده داشتند ، و در آريائيان اوستايى سوشيانس مهدى منتظر بود ، كه در كنار درياچهء سيستان از نژاد زردشت ظهور خواهد كرد ، و لشكر دروغ و اهريمنى يكسره نابود خواهد شد « 4 » و هندوان هم براى نجات خويش به ظهور وشنو و مسيحيان حبشه برجعت پادشاه خود تيودور ، و حتى مغل به بازگشت چنگيز خان عقيده داشتند « 5 » و اين خاصيت هر ملت و فرقهء مغلوبست كه براى نجات و بازيابى مجد باختهء خويش ، ظهور نوابغ و رجال را معجزه‌آسا انتظار مىبرند . از لوازم فكر خروج مهدى و رفع ظلم و كجروى در زمان آخر ، فكر ديگرى نيز هست كه آن را مردم رجعت گويند و مطابق اين اصل بايد در اوقات قيام مهدى منتظر ، جمعى از

--> ( 1 ) - عقائد الاماميه 51 ببعد ( 2 ) - ابن خلدون 1 / 260 ( 3 ) - ضحى الاسلام 3 / 238 بحوالت الاغانى 16 / 88 و النجوم الزاهره 1 / 221 ( 4 ) - بندهش فصل 13 فقره 16 / 17 ( 5 ) - گولد زيهر در عقيده اسلامى ترجمه عربى 192 طبع قاهره 1946 م